Retinopatia cukrzycowa

Zamglenie obrazu, mroczki albo nagłe pogorszenie ostrości przy wieloletniej cukrzycy często oznaczają problem, który rozwija się po cichu. Retinopatia cukrzycowa długo może nie dawać wyraźnych objawów, a mimo to stopniowo uszkadza siatkówkę. Najczęstszy błąd polega na czekaniu do momentu, gdy czytanie lub prowadzenie samochodu stają się trudne. Jeżeli pojawiają się takie objawy, wskazana jest diagnostyka oraz ocena, czy potrzebne jest leczenie.

 

Co dzieje się z siatkówką w przebiegu cukrzycy?

W przebiegu cukrzycy retinopatia cukrzycowa prowadzi do uszkodzenia drobnych naczyń odżywiających siatkówkę, czyli warstwę oka odpowiedzialną za odbiór bodźców wzrokowych. Ściany naczyń stają się nieszczelne, tworzą się mikrotętniaki, dochodzi do przecieków, obrzęku i niedokrwienia. W bardziej zaawansowanej postaci choroby pojawiają się kruche, nieprawidłowe naczynia, które łatwo krwawią.

 

Mechanizm uszkodzenia naczyń siatkówki

Przewlekle podwyższony poziom glukozy uszkadza śródbłonek, czyli wewnętrzną warstwę naczyń, i zaburza przepływ krwi. Siatkówka otrzymuje mniej tlenu, a organizm próbuje to kompensować, tworząc nowe naczynia. Takie naczynia nie rozwiązują problemu, a dodatkowo zwiększają ryzyko obrzęku plamki, wylewu krwi do ciała szklistego oraz trakcyjnego odwarstwienia siatkówki.

 

Jakie objawy powinny skłonić do pilnej kontroli?

Na początku objawy bywają subtelne albo nie ma ich wcale. Gdy zmiany obejmują plamkę, czyli obszar odpowiedzialny za ostre widzenie, pojawia się zamglenie obrazu, falowanie linii i trudność w czytaniu. Często pogarsza się także kontrast, dlatego twarze i drobny druk stają się mniej wyraźne. Nagłe pogorszenie widzenia może oznaczać krwawienie i wymaga szybkiej oceny okulistycznej.

Najczęstsze sygnały alarmowe obejmują:

  • zamglenie lub spadek ostrości widzenia
  • falowanie obrazu i trudności w czytaniu
  • mroczki, błyski i pływające punkty w polu widzenia
  • nagłe pogorszenie widzenia w jednym lub obu oczach

 

Brak objawów nie wyklucza choroby

We wczesnym etapie zmiany często rozwijają się poza centrum widzenia, dlatego pacjent funkcjonuje normalnie. Z tego powodu osoby z cukrzycą typu 1 i typu 2 powinny regularnie kontrolować dno oka, nawet przy braku dolegliwości. W praktyce wykrycie zmian przed pogorszeniem ostrości wzroku pozwala wcześniej ocenić ich zakres i zaplanować dalsze postępowanie.

 

Leczenie laserowe zmian cukrzycowych siatkówki

W leczeniu retinopatii cukrzycowej może być stosowana między innymi laseroterapia siatkówki, gdy badanie potwierdza obszary niedokrwienia, mikrotętniaki lub nieprawidłowe naczynia. Celem zabiegu jest zahamowanie postępu choroby, a nie pełne odzyskanie wzroku. Fotokoagulacja laserowa siatkówki jest jedną z metod postępowania przy ryzyku wylewu krwi do ciała szklistego i trakcyjnego odwarstwienia siatkówki. O kwalifikacji okulistycznej do takiego leczenia decyduje wynik badania.

Laser działa koagulująco, czyli wywołuje kontrolowane uszczelnienie tkanek. W miejscu ogniskowania tworzą się trwałe zrosty siatkówki, nabłonka barwnikowego i naczyniówki, co wpływa na patologiczne naczynia oraz niedokrwione obszary. Zabieg odbywa się ambulatoryjnie, bez pobytu w szpitalu. Po podaniu kropli rozszerzających źrenicę i znieczuleniu miejscowym pacjent siedzi przy aparacie z założoną soczewką, widzi błyski, a sama procedura trwa zwykle od kilku do kilkunastu minut. Nieruchome ułożenie głowy jest bardzo ważne, ponieważ wpływa na przebieg zabiegu.

 

Kontrola po zabiegu i znaczenie terminu leczenia

Po zabiegu możliwe są przejściowe olśnienie, widzenie kolorowych świateł i mroczków lub czasowe obniżenie ostrości. Taki efekt może utrzymywać się nawet 2-3 tygodnie, zwłaszcza gdy laserowanie przeprowadzono blisko plamki lub zabieg był intensywny. Zdarza się także przekrwienie spojówki albo niewielki obrzęk powieki. Po powrocie do domu nie należy trzeć ani uciskać oka, trzeba stosować zalecone krople i zgłosić się na kontrolę w wyznaczonym terminie. Ocena siatkówki ma znaczenie także przed operacją zaćmy, ponieważ zaawansowane, nieleczone zmiany mogą ograniczyć końcową poprawę widzenia.

W diagnostyce i leczeniu istotne są między innymi:

  • zabieg wykonywany ambulatoryjnie, bez hospitalizacji
  • procedura trwająca zwykle od kilku do kilkunastu minut
  • postępowanie dobierane do obrazu zmian
  • kwalifikacja zależna od oceny siatkówki

Jeżeli cukrzyca trwa od lat albo pojawiły się mroczki, zamglenie obrazu lub spadek ostrości, wskazana jest konsultacja z oceną siatkówki.

 

Najważniejsze informacje o retinopatii cukrzycowej

Retinopatia cukrzycowa przez długi czas rozwija się bezobjawowo, a jednocześnie uszkadza naczynia siatkówki, co może prowadzić do obrzęku, krwawień i pogorszenia widzenia. Zamglenie obrazu, mroczki, falowanie linii lub nagły spadek ostrości mogą oznaczać zaawansowane zmiany wymagające pilnej kontroli okulistycznej. Przy cukrzycy typu 1 i typu 2 zalecana jest regularna kontrola dna oka, ponieważ wczesne wykrycie zmian pozwala ocenić ich zakres, zanim dojdzie do trwałej utraty wzroku. W razie wskazań może być wykonywana laseroterapia siatkówki, przeprowadzana ambulatoryjnie po kwalifikacji okulistycznej.